Jesteś tutaj: Strona główna Warunki naturalne Geologia

Warunki naturalne

Geologia

Na południe od rzeki Krzny, lewobrzeżnego dopływu Bugu, aż po Pojezierze Łęczyńsko - Włodawskie rozciąga się Polesie Lubelskie.
Kraina ta stanowi naturalne przedłużenie właściwego Polesia leżącego po prawej stronie Bugu.
Polesie Lubelskie jest niziną lokalnie sfalowaną (Garb Włodawski). Obszar charakteryzuje się występowaniem licznych moren czołowych, tworzących tu najwyższe płaskie wzniesienia, znacznie zniszczonych przez procesy erozji i denudacji. Moreny te wyznaczają maksymalny zasięg zlodowacenia, tzw. stadium Warty. Formy te zbudowane są z piasków, żwirów oraz gliny zwałowej. Niewielki obszar zajmują osady trzeciorzędowe nie tworzące ciągłej warstwy, ale występujące w postaci płatów. Na dużych obszarach rozciągają się tereny zatorfione i poprzecinane siatką licznych, leniwie płynących strug.

Badany teren zaliczany jest do Zrębu Łukowskiego, który obejmuje zachodnią część Platformy Prekambryjskiej. Rzeźba tego obszaru została ukształtowana pod wpływem działalności lądolodu, w czasie najmłodszego okresu geologicznego-czwartorzędu. W podziale na mniejsze jednostki tektoniczne jest to wyniesienie Sławatycz. Wisznice rozpościerają się na płaszczyźnie wilgotnej, zbudowanej z piasków i gliny zwałowej tworzącej zwornik między równiną Kodeńską-Parczewską a zaklęsłością Łomasko-Sosnowicką.

Są tu utwory kredy górnej, czwartorzędu i trzeciorzędu. Utwory kredy górnej to osady węglanowe tworzące miąższy kompleks o grubości kilkuset metrów. Strop utworów kredowych budują opoki, margle i kreda pisząca górnego mastrychtu.
    Osady trzeciorzędu zalegają w stropie utworów kredowych w postaci płatów o miąższości do kilkudziesięciu metrów. Są to paleogeńskie iły i piaski glaukonitowe oraz neogeńskie piaski i piaskowce.
    Utwory czwartorzędowe przykrywają osady starsze ciągłą warstwą. Ich miąższość jest zróżnicowana i uzależniona w dużym stopniu od ukształtowania powierzchni podczwartorzędowej - wynosi od kilku do 70 - 80 m. (w obrębie obniżeń). Są to głównie plejstoceńskie osady facji lodowcowych i wodnolodowcowych, należące do stadiałów lub faz poszczególnych zlodowaceń.

Omawiany obszar objęty był trzema kolejnymi transgresjami lądolodu, które oddzielały okresy obfitujące w procesy wietrzeniowe i erozyjno-denudacyjne. Największą rolę w kształtowaniu rzeźby tego terenu odegrały formy lodowcowe i wodnolodowcowe zlodowacenia środkowopolskiego.
    W budowie geologicznej najważniejszą rolę odgrywają utwory plejstoceńskie, w postaci glin zwałowych reprezentowanych przeważnie przez piaski gliniaste i gliny piaszczyste. Miejscami gliny zwałowe mają miąższość kilkunastu metrów. Występują one w okolicach wsi Wisznice, aż po Curyń i Kolonię Zacisze w dolinie wsi Horodyszcze oraz w pasie od przysiółka Gliny w Polubiczach Wiejskich I, w kierunku Polubicz Dworskich do przysiółka Solniwa.
    Znaczną część terenu pokrywają mułki i piaski rzeczne - północną część gminy graniczącą z gminą Łomazy, okolice wsi Równiny oraz na południe od wsi Wisznice. Na północny-wschód od Curyna występują piaski i żwiry wodnolodowcowe. Wyspowo na południu i zachodzie gminy występują iły, muły i piaski jeziorne.

Utwory holoceńskie reprezentowane są głównie przez aluwia glin zwałowych i innych osadów. Występują one na znacznym obszarze w północno-zachodniej części gminy w pasie Dubica Dolna - Horodyszcze oraz w okolicy Curyna i Ratajewicz. W dolinach rzek holocen reprezentowany jest głównie przez namuły i piaski rzeczne.

Na południe od linii Kolonia Horodyszcze-Horodyszcze-Łyniew- Dołholiska aż do granicy administracyjnej gminy występują znaczne połacie torfów. Na terenie gminy brak znaczących złóż surowców mineralnych. W Dubicy znajduje się kopalnia w której eksploatowane są pokłady żwiru i iłu. Naturalne zasoby stanowią także złoża gliny i torfu występujące w Polubiczach i Kolonii Wisznice, której nie są jednak eksploatowane.

Justyna Chodkowska - Miszczuk, Justyna Stańko

Sprostowanie - Andrzej Skrzymowski

Obszar Wisznic położony jest w peryferycznej, południowo-zachodniej części prekambryjskiej struktury tektonicznej, jaką jest platforma wschodnioeuropejska. Ta część platformy określana jest mianem struktury zrębowej podlasko-lubelskiej. Najbardziej podniesionym elementem tektonicznym tej struktury jest zrąb łukowski. W obrębie zrębu łukowskiego wyróżniono szereg mniejszych bloków, m.in. tzw. blok Wisznic na obszarze, którego położone są Wisznice.
         Podłoże krystaliczne na tym obszarze znajduje się stosunkowo płytko, na głębokości około 485 m (1). Najstarszymi skałami są utwory grupy sławatyckiej (wend dolny), na którą składają się liczne lawy bazaltowe, tufy, tufity, konglomeraty i brekcje wulkaniczne (2). Miąższość kompleksu skał wulkanogenicznych i wulkanogeniczno - osadowych wynosi 58 m (3).
Na zrębie łukowskim grupa sławatycka spoczywa wprost na podłożu krystalicznym.
         Powyżej grupy sławatyckiej występują bezpośrednio skały jurajskie, co wskazuje na znaczne braki w profilu stratygraficznym. Na obszarze Wisznic występują jedynie osady jury środkowej (baton, kelowej) oraz jury górnej (oksford). Sedymentacje osadów jury środkowej rozpoczynają piaskowce drobnoziarniste oraz skały ilaste, plastyczne, z licznymi konkrecjami pirytu. Wyżej leżące osady reprezentowane są przez organodetrytyczne wapienie krynoidowe z przewarstwieniami piaskowców drobnoziarnistych. Utwory jury górnej (oksford) to: wapienie organodetrytyczne, z fragmentami małż, ślimaków, korali i głowonogów, a także wapienie detrytyczne, z licznymi konkrecjami i wkładkami krzemieni (1).

Literatura:

(1) – Dolecki, L., Gardziel, Z., Nowak, J. 1995. Objaśnienia do szczegółowej mapy geologicznej     
                       Polski, skala 1:50 000, arkusz Wisznice. 1-80, Państwowy Instytut Geologiczny,                
                       Warszawa.
(2) – http://slp.pgi.gov.pl/
(3) – Areń, B., Lendzion, K. 1978. Charakterystyka stratygraficzno-litologiczna wendu i kambru 
                dolnego. W: B. Areń (Red.), Wybrane problemy stratygrafii i litologii wendu oraz 
                dolnego kambru na platformie prekambryjskiej w Polsce. Prace Instytutu     
                Geologicznego. 90, 7-43, Wydawnictwa Geologiczne, Warszawa.